Oficyna Poetów i Malarzy

Latem 1953 r. powstał projekt wspólnego, rocznego przedsięwzięcia Księgarni Orbis oraz Oficyny Poetów i Malarzy. W szkicowej umowie, opatrzonej datą 17 czerwca tr., wyszczególniono obowiązki każdej ze stron, opisano finansowe podstawy działalności spółki oraz podano nazwę planowanej inicjatywy wydawniczej. Na kartach tytułowych ksiąg ukazujących się staraniem obu firm miał widnieć zapis: „Seria Powieści nakładem Oficyny Poetów i Malarzy i Księgarni Orbis w Londynie”. Do wspólnie podejmowanych decyzji miał należeć przede wszystkim wybór przeznaczonych do publikacji tytułów, a ponadto oszacowanie wysokości nakładu i cen książek, omówienie warunków współpracy z autorami oraz ustalenie technicznych szczegółów produkcji egzemplarzy. Oficyna byłaby odpowiedzialna za skład, druk i oprawę, przygotowanie materiałów promocyjnych, opracowanie kosztorysu usług oraz korekty autorskie i drukarskie. Na Orbisie ciążyłoby finansowanie wydawnictw, pokrywanie kosztów reklamy oraz sprzedaż (na wyłączność). Umowa regulowała również podział zysków, wedle którego Oficynie przypadałoby 40 procent dochodów. Do zawarcia umowy doszło prawdopodobnie w 1954 r., ponieważ pierwsze książki będące rezultatem współpracy Bednarczyków z Orbisem pojawiły się na rynku w 1955 r. (Karierowicz oraz Droga donikąd, dwie powieści Józefa Mackiewicza).

<p>
Radiowy wywiad z Czesławem Bednarczykiem, zatytułowany <span style="font-style: italic;">A </span><span style="font-style: italic;">Polish</span><span style="font-style: italic;"> </span><span style="font-style: italic;">Poet</span><span style="font-style: italic;"> </span><span style="font-style: italic;">Prints</span><span style="font-style: italic;"> </span><span style="font-style: italic;">Books</span><span style="font-style: italic;"> on English </span><span style="font-style: italic;">Countryside</span>, został nagrany 24 sierpnia 1952 r. w londyńskiej siedzibie Sekcji Polskiej Radia BBC, a wyemitowany 31 sierpnia. Bednarczykowie mieszkali, pracowali i drukowali wówczas w szpitalu Mabledon Park mieszczącym się w niewielkim miasteczku Tonbridge (hrabstwo Kent). Stąd, być może, użyte w tytule słowo „countryside” oznaczające po angielsku wieś.
</p>

W 1951 (pierwszy raz 3 maja) Oficyna sprzedawała swoje książki na Kiermaszu Książki Polskiej przy SPK w Szwajcarii, w Solurze. Kiermasz został założony (1950) i prowadzony przez Kazimierza Vincenza i Halszkę Poniatowską-Vincenz.

Wystawa narodowa zorganizowana w celu podniesienia ducha Brytyjczyków po II wojnie światowej poprzez wyeksponowanie osiągnieć nauki i sztuki. Bednarczykowie wzięli w niej udział, podobnie jak Arthur Lazzam, który wówczas zapragnął wydać u nich swoje wiersze, jednak ze względu na brak środków, nie zrealizował wówczas swojego zamiaru, lecz dopiero blisko czterdzieści lat później.

<p>
O przyjęciu do ZPPnO powiadomił Bednarczyka Kazimierz Sowiński w liście z 15.09.1950 r., w którym pisał: „Przepraszam za zwłokę w powiadomieniu Kolegi o tym, przy czym informuję, że w ewidencji członków figuruje Pan od daty przyjęcia i że nazwisko Pana zostało umieszczone na liście członków Związku przesłanej do Sekcji Polskiej Radia Free Europe oraz na liście do amerykańskiej instytucji charytatywnej CARE”.
</p>

Tego dnia gen. Władysław Anders przyjął wizytę Czesława Bednarczyka i Jana Olechowskiego, który wręczył generałowi swój zbiór poezji Chwila nocna, pierwszą książkę wydaną przez Oficynę. Tomik spotkał się z uznaniem Andersa. Olechowski i Bednarczyk opowiedzieli również o planach wydawniczych Oficyny i warunkach pracy literacko-artystycznej na obczyźnie. [„Orzeł Biały” 1950, R. X, nr 134]

W maju 1950 roku ukazała się pierwsza książka wydana przez Oficynę, tj. Chwila nocna Jana Olechowskiego, z rysunkami Zygmunta Turkiewicza. Druk tomiku powierzyli Bednarczykowie Drukarni Polskiej M. Caplin and Co. Press Ltd. Printers and Typesetters (Thornton Heath, Surrey). W pierwszym zamyśle książka miała nosić tytuł Za siódmą rzeką.

Chwila nocna doczekała się recenzji Tadeusza Nowakowskiego ogłoszonej w „Orle Białym” (29.07.1950, nr 30). Scharakteryzował on pierwsze Oficynowe wydawnictwo następującymi słowami:

Miłośnik estetycznej książki dozna dużego zadowolenia, biorąc to wydawnictwo do ręki. Rysunki Zygmunta Turkiewicza (przeważają kobiece akty), doskonała okładka, luksusowy papier, piękny krój czcionki ‒ dawno nie mieliśmy tak starannie skomponowanego tomu. Poezje Jana Olechowskiego [...] są szlachetnie proste, zrozumiałe, niepretensjonalne [...]; unikają niepotrzebnych efektów i tej publicystyki poetyckiej, która pragnie „trafiać w newralgiczny splot wydarzeń” i wycisnąć łatwy dreszczyk w tłumie.

Z kolei Jan Bielatowicz w liście do Bednarczyka z 11.05. 1950 r. napisał:

Tomik Olechowskiego jest śliczny i forma jego przewyższa treść, choć kilka wierszy jest bardzo pięknych. Ale to, co w tomiku jest istotne, to umiłowanie pięknej książki i kulturalne dotknięcie wszystkich jej elementów. To Pańska zasługa i to najpiękniejsza poezja.

Bednarczyk zakreślił plan wydawniczy Oficyny w liście do Wacława Iwaniuka z 13.08.1950 r.: „Po Olechowskim idą: Czesław Bednarczyk, Marian Czuchnowski, Józef Łobodowski (po Łobodowskim jesteśmy gotowi wydać zbiór Pana), Józefa Radzymińska, Marian Pankowski, Tadeusz Sułkowski”. W ogłoszonej na łamach prasy subskrypcji na fundusz wydawniczy Oficyny Poetów i Malarzy zaznaczono, że w przygotowaniu jest również album artystyczny Zygmunta Turkiewicza.

W styczniowym numerze „Kultury” z 1950 r. ukazał się artykuł Mieczysława Grydzewskiego poświęcony działalności Oficyny, opublikowany pod pseudonimem Jan Zadeykański. Redaktor opisał w nim okoliczności powstania wydawnictwa, jego koncepcję oraz plany na przyszłość.

Oficyna Poetów i Malarzy jest próbą uratowania wydawnictw artystycznych na emigracji. Inicjatywę, którą wysunął i pokierował poeta Czesław Bednarczyk, poparło kilkunastu poetów i młodych malarzy wchodzących w skład popularnej „Grupy 49”. [...]

Tego rodzaju artystycznie opublikowana książeczka, z jednej strony umożliwiłaby kolejno poszczególnym poetom ukazanie swojej twórczości, z drugiej strony rozpowszechniłaby prace młodych malarzy, tym samym przyczyniając się do pogłębienia zainteresowań i kultury estetycznej na emigracji. Oficyna, jako zbiorowy wysiłek społeczny artystów, pragnie w ten sposób przełamać obojętność i brak zrozumienia dla zagadnień estetycznych.

Sygnet Oficyny Poetów i Malarzy został zaprojektowany przez Zygmunta Turkiewicza w listopadzie 1949 r. W jednym z listów do Bednarczyków z 1949 r. artysta napisał o nim: „A więc niechaj nam to słoneczko świeci i grzeje!”.